|
تاريخ خبر: بررسي مشكلات و چالشهاي پستهكاران كشور(1) پسته ديگر خندان نيست
 |
|
در فروردين ماه، همه ما بيهيچ نگرانياي و با اين اطمينان كه زمستان را پشتسر گذاشتهايم به استقبال بهار ميرويم، ولي باغدار پسته هنوز نگران تغييرات آب و هوايي است و با همين نگراني شبها به خواب ميرود. پستهكار اهل طوق ميگويد: <اصلا فكر نميكرديم شب سرما از راه برسد و صبح پا شويم و ببينيم باغ يخ زده.> سرماي فروردين 87 شبانه تا 75 درصد از توليد پسته كاست و 70 ميليارد تومان به باغداران رفسنجان و دوروبر زيان رساند. در حالي كه كشاورز دلخوش بود كه مانند سال 86 كه ركورد 280 هزار تن برداشت پسته را به همراه داشت، سال 87 نيز تكرار شود. اين شرايط نامساعد آب و هوايي البته تاثيرش را تا آنور آبها هم ميبرد و راه براي محصول نه چندان مرغوب آمريكايي ميگشايد. دكتر محمد عبدالهي، رئيس موسسه تحقيقات پسته در گفتگو با روزنامهاطلاعات كمي محصول را در سال 87 ناشي از سرمازدگي ميداند و نيز به دليل سال نياور؛ و ميگويد: چون سالهاي 85 و 86 سالهاي آور بوده در سال 87 محصول كمي به دست آمد و همان اندك را نيز سرما از بين برد. جايگاه در صادرات 10 درصد ارزش صادرات غيرنفتي از آن پسته است و متوسط درآمد پسته براي كشورمان سالي 500 ميليون دلار است. به گفته دكتر عبدالهي در سالهاي 85 و 86 محصول پسته بيش از يك ميليارد دلار ارز وارد كشور كرد و ايران نخستين توليدكننده پسته در جهان بود. كم آبي و خشكسالي و شوري آب، اهميت پسته را به ما گوشزد ميكند، دكتر عبدالهي در اين زمينه ميافزايد: در مناطق كويري و خشك، پسته، آخرين گزينه كشاورزيست و پس از آن بايستي بخش كشاورزي را تعطيل كرد. و عجيبتر آن كه درخت پسته آخرين جنگل در مناطق خشك ايران است و پس از آن هجوم كوير و شنهاي روان را خواهيم داشت. بنابراين گرچه پسته در واژه محصولي استراتژيك نيست ولي محصولي بسيار مهم و تاثيرگذار در بخش كشاورزي است. زماني پسته مانند خاويار و قالي ايران در جهان يكهتاز ميدان بود. اگر نفت نداشتيم شايد توجه بيشتري به پسته كه محصول دوم پس از نفت است، ميشد، ميوهاي كه به كنار از فروشندگان و تاجران و صادركنندگان، تنها در كرمان 140 هزار كشاورز و باغدار و كارگر را به كار و توليد سرگرم داشته است. تشويشها يكي از نگرانيهاي پستهكار، آلودگي باغ به انواع آفتها از شمار <پروانه چوبخوار) است. براي نمونه در همين سال 88 اين پروانهها به سوي باغهاي پسته سيرجان پركشيده و 36 هزار هكتار را آلوده كرد. باغداران پسته تنها تا ارديبهشت زمان دارند كه اين آفت را از بين ببرند. از راههاي ديگر مبارزه با آفاتي مانند پروانه چوبخوار، مبارزه بيولوژيك و فرمول جنسي است كه با پرورش حشرات مفيد در كشتزارها و باغها ميتوان به جنگ آفات رفت. البته گرمازدگي نيز به پسته آسيب ميزند. خشكسالي و كمآبي نيز مزيد برعلت است و اگر برداشت آب همچنان روال بيساماني داشته باشد، وضع بدتر ميشود. تنها در رفسنجان، مصرف غيرمجاز آب سالانه سر به 100 ميليارد تومان ميسايد. با همه پايداري درخت پسته در برابر شوري، در درازمدت شوري و قليايي شدن خاك و آب، از ميوه درخت پسته ميكاهد. و به اينها سن درختان را هم بايد اضافه كرد كه با رو به كهنسالي رفتن از ميوهدهي ميافتند و كمبار ميشوند. آينده آب حفر چارههاي ژرف (آرتزين) همچنان بالا ميرود. كاريز كاركردش كجا و چاه عميق كجا، قناتها در زمان بارش خوب باران، پرآبتر ميشوند و در خشكسالي خروجي آبشان كم است، ولي چاه عميق از چنين ويژگياي برخوردار نيست و با شتاب سرسامآور، آبخوانها را از آب تهي ميكند، به ويژه در جاهاي كويري و بياباني، برداشت مازاد آب هيچگاه جبران نميشود و ما امروز گزند رفتار خود را ميچشيم. كمي آب و نمكي شدن آن به محصول پسته آسيب زده و از توليدش كاسته است. در اين خصوص دستگاههاي دولتي نه خود مستقيم عمل كردهاند و نه تسهيلات در اختيار باغدار گذاشتهاند. وقتي در كشورمان فقط 5 درصد سيستم آبياري از تجهيزات مدرن برخوردار است، چگونه از كشاورز ميتوان انتظار صرفهجويي داشت. كمكاري در اين مورد سبب شده كه 70 درصد آب در فرايند انتقال از منبع تا نقطه مصرف تباه شود. چارهكار كمآبي را دكتر عبدالهي، كم كردن تقاضا و افزايش عرضه ميداند و ميگويد: يگانه منبع مورد استفاده فعلي باغداران پسته، سفرههاي آب زيرزمينيست كه در حال تمام شدن است. گزينههايي چون انتقال آب و استفاده از دستگاههاي آب شيرينكن به تازگي مطرح شده است. البته هزينه توليد هر متر مكعب آب از طريق انتقال يا شيرين كردن آن، تقريبا 15 برابر تامين آب از سفرههاي زيرزمينيست. ما چارهاي مگر جايگزيني سيستم تحت فشار به جاي روشهاي سنتي و آبياري سطحي نداريم، حتي اگر هزينه تحت فشار و قطرهاي و بابلر نزديك 7 برابر روش سنتي باشد. رئيس موسسه تحقيقات پسته ميافزايد: البته همچنانكه تاكنون كشاورزان پسته كار از آبياري مدرن استقبال چنداني نكردند، در آينده هم نخواهند كرد، مگر اين كه هزينه توليد و مصرف آب سنتي و مدرن به هم نزديك شود و دوم اين كه ارزش واقعي آب در نقطه مشخص شود و در عمل، معيار مبادله قرار گيرد. دكتر عبدالهي ادامه ميدهد: جهت نزديك كردن هزينهها بايد هزينه بهرهبرداري از سفرههاي آب زيرزميني را براي كشاورزان افزايش داد، يا اين كه هزينه تامين آب از طريق گزينههاي انتقال آب و استفاده از آب شيرينكن را كاهش داد. تمام پستهكاران، نخستين مشكل خود را كمبود آب ميدانند و دورنماي 5 تا 10 سال آينده را بسيار تاريك و ناروشن ميبينند، به سخن ديگر آنان اكنون احساس كردهاند كه در آينده نزديك، آب كيميا خواهد بود. دكتر عبدالهي در اين زمينه ميگويد: جديدترين گزينه مقابله با كمآبي در مناطق پستهكاري استفاده از ابزار توسعه موزون كشت پسته در توزيع يكنواخت فشار برمنابع آب در كل كشور ميباشد. در اين گزينه، نخست مناطق مستعد پسته كاري در سطح كشور شناسايي و سپس ميزان گسترش كشت پسته در چارچوب توسعه پايدار توسط دولت تعيين ميگردد. به سخن ديگر به جاي انتقال آب به مناطق پستهكاري، مناطق پستهكاري به نزديكي منابع آب منتقل ميشود. درآمد پرنوسان در سالهاي <نياور> قيمت پسته در بازار، افزايش نسبي پيدا ميكند، ولي اين بالارفتن قيمت، جبرانگر هزينه بالا و زيانهاي باغداران نيست. از سوي ديگر پسته آمريكا از خلا موجود استفاده كرده و بازار جهاني را در نبود رقيبي چون ما به تسخير خود درميآورد و صادرات را در سال <آور> سخت ميكند. سازمان بازرسي كل كشور نيز در گزارش خود از رشد 5 درصدي توليد پسته در برخي كشورها خبر ميدهد، درحالي كه توليد پسته ما به دلايلي كه برشمرديم رو به پايين است و به كمتر از 150 هزار تن رسيده است. درباره نوسان درآمد پستهكاران دكتر عبدالهي ميگويد: درآمد، حاصل ضرب توليد در قيمت است. بنابراين نياز به ابزارهايي چون بيمه محصول كشاورزي و بورس كالاي كشاورزي در اين زمينه احساس ميشود. اما از زبان محسن جلالپور رئيس انجمن پسته بشنويد كه بر اين باور است ميزان برداشت پسته نسبت به رقيبان 100 هكتار كمتر و هزينه توليد ما بيشتر است و پيامدش هيچ نيست مگر كاسته شدن از توانايي رقابت ما در مواجهه با رقيبان. همه اينها ضريب تغيير نوسانات ريسكي درآمدي پستهكاران را تا 25 درصد بالا ميبرد. اكثر توليدكنندگان پسته نيز ريسكگريز بوده و از وجود نوسانات درآمدي، رنج ميبرند. عبدالهي رئيس موسسه تحقيقات پسته به كشاورزان سفارش ميكند كه با پرداخت حق بيمههاي كوچك در سالهاي خوب، خسارتهاي بزرگ در سالهاي بعد دريافت كنند و نوسانات درآمدي خويش را كاهش دهند، بنابراين طرح بيمه محصولات كشاورزي بهترين گزينه در مقابله با سرمازدگيست. دكتر عبدالهي در ادامه گفتگو با روزنامه اطلاعات ميافزايد: مديريت مناسب باغات پسته از جمله تسطيح آن، برداشت واشهاي هرز، نمدار نگهداشتن خاك، تغذيه مناسب و... ميباشد. افزون براين افزارهاي گوناگوني براي پيشگيري از رخنه سرما طراحي شده است مانند بخاريهاي باغي، دستگاه سازنده مه، دستگاه چاهك معكوس، دستگاه بخاري متحرك و دستگاه سازنده باد ميباشند كه در باغهاي پسته، استفاده از اين سيستمها در حد آزمايش بوده است. اما مسعود مهاجر، كارشناس امور كشاورزي به روزنامه اطلاعات ميگويد: در كاليفرنيا از بخاريهاي باغي براي گرم گردن زمين استفاده ميشود، ولي اگر اين دستگاه به ايران بيايد ممكن است سالها سرما نداشته باشيم و بيكار بماند. از سويي در كوير امكان دسترسي به كارگر ساده نيست، چه رسد به كارگري كه به طور پيوسته باغهاي پسته ما را در برابر سرمازدگي باغباني كند. مسعود مهاجر در برابر اين پرسش كه چگونه باغدار پسته تاكنون در برابر اين همه سختي و مشكلات پايداري نشان داده، ميافزايد: اگر ميبينيم پستهكار همچنان در باغاش مانده، به اين دليل است كه زمين كويري به هيچ دردي نميخورد مگر همين پسته؛ وگرنه تاكنون فروخته شده بود. وي ادامه ميدهد: زمين پسته، زمين سرسبز شمالي نيست كه هم سند دارد، هم آب و هم برق و كشاورز به راحتي و به قيمت بالا ميتواند زميناش را واگذار كند يا در آن ويلا بسازد. درحالي كه در اروپا به زمين كشاورزي نه آب ميدهند ونه برق و نه اجاره حفر چاه آرتزين؛ تا از بالا رفتن قيمتاش جلوگيري كنند. حتي اجازه ندارد ساخت يك آلاچيق كوچك 33x داراي پنجره بسازد. از اين رو ميتوان در شمال و جنوب آلمان به بهاي ارزان زمين كشاورزي خريد. ولي دكتر عبدالهي، علت را در جاي ديگر ميبيند و ميگويد: سرمايهگذاري در باغات پسته آمريكا كه تنها 30 سال از پيشينهاش ميگذرد، قابل مقايسه با سرمايهگذاري ما نيست و بسيار بالاتر است حتي از تركيه هم بيشتر است. بنابراين عملكرد بالاي محصول پسته در آمريكا ناشي از هزينههاي بالاي سرمايهگذاري در باغهاي پسته است و بررسيها نشان ميدهد كه وضعيت سرمايهگذاري در باغهاي پسته آمريكا نسبت به ايران هيچ بازده اقتصادي بالاتري ندارد. به باور عبدالهي تنها نكته قوتي كه پستهكاران آمريكا در مقايسه با پستهكاران ايران دارند، وجود يك اقتصاد باثبات و با نرخ بهرهكم و تورم پايين است. پستهكار ايراني در اقتصادي توليد ميكند كه نرخ تورماش نزديك به 30 درصد و نرخ بهرهبانكي 5/17 درصد است، درحالي كه نرخ بهرهغيررسمي به 50 درصد ميرسد، به همين سبب سرمايهگذار ميلي به سرمايهگذاري با بازدهي 11 درصد ونرخ تورم 30 درصد ندارد. درحالي كه مقايسه بازده 11 درصدي با نرخ تورم يك رقمي و پايين آمريكا، انگيزه سرمايهگذاري را افزايش ميدهد. اين مساله مربوط به كل اقتصاد ايران است ونه تنها پسته كه دامنگير همه فعاليتهاي توليدي است و بايد براي برون رفت، اقتصاددانان كشور با سياستي درست، ثبات اقتصادي را حاكم كنند. هزينه توليد پسته مانند سم، كود، كارگر، برق، تراكتور و... حدود 300 درصد افزايش داشته، درحالي كه افزايش بهاي پسته حدود 60 درصد رشد را نشان ميدهد و سوداندكي دست پستهكاران را ميگيرد و توليد را هر سال سختتر ميكند. اكنون رقباي پسته ايران يعني آمريكا و تركيه، رقابت تنگاتنگي با ما دارند و رقباي جديدي نيز از راه ميرسند و بازارهاي سنتي ما را ميربايند. دكتر عبدالهي كسب موقعيت و جايگاه گذشته را ناشدني ميداند و ميگويد:اقتصاد جهان به سمت رقابتي شدن است و روز به روز توليدكننده تازهاي وارد بازار ميشود و ديگر قدرت انحصاري پسته وجود ندارد، البته با ايجاد استاندارد كدكس (آسان شدن استانداردهاي جهاني آفلاتوكسين) اميد به صادرات قوت گرفته است. توليدكنندگان خرد هميشه بازار در تسخير توليدكنندگان انبوه است و خردهپاها به سبب فشارهاي وارده از گردونه خارج ميشوند وتوليدكنندگان پسته نيز از اين قاعده مستثنا نيستند. در حاليكه محصول باغداران بزرگ را خوب ميخرند، كسي نگاهي به پستهكاران خرد ندارد و اينان ناچارند براي بادنكردن دسترنج شان از بهاي آن بكاهند، و اين درحالي است كه گراني و تورم دچار كورنگيست و توليدگر خرد و كلان نميشناسد و كشاورز خردهپا نيز در مراحل كاشت و داشت و برداشت، چوب گراني را خورده است. دكتر عبدالهي به كشاورزان خردهپا براي زيان نديدن و فروختن پسته خود به بهاي بالاتر، سفارش ميكند كه اطلاعات بيشتري از بازار كسب كنند و از فروش محصول خود به دلالان و واسطههاي محلي بپرهيزند. اما مسعود مهاجر مشاور شركت تعاوني پسته رفسنجان، ميگويد: برخي ميخواهند مقوله پسته را به مقوله سياست پيوند بزنند و سياسياش كنند، شركت تعاوني حتي محصول يك كشاورز را كه از يك وانت بيشتر نيست با درجهبندي كردن و به بهاي ثابت ميخرد و برايش توليدگر خرد و كلان يكي است. منتها يك باغدار بزرگ به سبب امكاناتاش، بازارهاي جهان را واميكاود و محصولاش را به بهاي بالاتر ميفروشد. چشمانداز افزايش توليد سطح زيركشت پسته در فاصله سال هاي 61 تا 81 از 115 هكتار به بيش از 500 هزار هكتار افزايش يافت ولي تنها بردن سطح بيشتري از زمين به زيركشت پسته، راه چار مناسبي نيست. همان هزينه كودي كه قرار است صرف باروري سطوح جديد شود، چنانچه براي افزايش توليد در واحد سطح در اختيار باغداران قرار گيرد، نتيجه بهتري خواهد داشت. افزونبر اين توجه به مكانيزاسيون به افزايش توليد ميانجامد ولي اكنون باغدار پسته به جاي روشهاي علمي و مدرن، شيوه سنتي و دستي را در كاشت و داشت پسته به كار ميبندد. همچنين همگام با توليد سطح زيركشت، كود مورد نياز باغداران براي حاصلخيزي زمين نيز بايد تامين شود وگرنه ايجاد باغ جديد در افزايش توليد تاثيري نخواهد داشت. مسعود مهاجر براين باور است كه لازمه بالا رفتن برداشت محصول در هكتار، دادن اعتباري به تعاوني پستهكاران است كه بتواند تراكتور، سم، كود و ابزارهاي لازم را بخرد و در اختيار كشاورزان قرار دهد. همچنين وي معتقد به افزايش محصول در واحد سطح است و حتي زمينهايي كه از باروري افتادهاند بهتر مي بينيد تعطيل شوند چون تنها آب به مصرف ميرسانند. علي درويشي codex27x page05 |
PDF صفحات روزنامه
Text Box (double-click to edit)
Ettelaat International
آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي
تلفن : 29999
22258022 : فاكس
Ettelaat Newspaper
Tehran Mirdamad Boulvard
Tel : 009821 29999
Fax : 009821 29999
email: ettelaat@ettelaat.com
صفحات روزنامه را ورق بزنيد
84 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور
PDF صفحات نيازمنديها
PDF صفحات ضميمه